Surowce aromatyczne i olejki eteryczne dla koni cz II. Receptariusz vintage cz. 10

„Koń, jaki jest, każdy widzi”, jak pisał w swoich Nowych Atenach (1745) Benedykt Chmielowski (1700-1763). Jednak bardziej istotnym pytaniem jest: „Co zrobić, aby koń nie cierpiał?”. Historia weterynarii jest niemal tak stara jak ludzkość. Już w dziewiątym milenium przed naszą erą w Mezopotamii zaczęła rozwijać się medycyna zwierzęca. W Cesarstwie Rzymskim dwa najważniejsze traktaty weterynaryjne to Poradnik medycyny weterynaryjnej Vegetiusa i Ars Veterinaria Pelagoniusa Saloninusa. Już wtedy głównymi składnikami leków końskich były aromatyczne surowce i zioła. Jak to wyglądało w późniejszym okresie? Jakie olejki stosowano dla koni? Zapraszam do drugiej części przeglądu surowców i olejków dla koni (część pierwsza: Surowce aromatyczne i olejki eteryczne dla koni cz I. Receptariusz vintage cz. 9).

Rany i odgniecenia

Od siodeł na ciele konia pojawiają się odgniecenia (głównie na piersiach, kłębie i grzbiecie). Te drobne uszkodzenia próbowano leczyć mieszanką mirry, jak najdrobniej zmieloną,  i węgla roślinnego, o podobnej gramaturze. Odsiedzenia przysypywano 2–3 razy dziennie.

Na inne rany, zwłaszcza te z rozwijającym się stanem zapalnym, stosowano alkoholowe roztwory mirry.

Na stare, nieleczone siniaki stosowano mazidła, najczęściej oparte na olejkach eterycznych:

  1. kamfora (1 cz.), olejek terpentynowy (2 cz.), olejek rozmarynowy (0,5 cz.), oliwa z oliwek (4 cz.);
  2. kamfora (0,5 cz.), olejek oregano (0,25 cz.), mydło (2 cz.), spirytus (4 cz.).

Wanilina i limonen na kaszel

Na kaszel u koni o różnej etiologii proponowano pigułki formulowane z korzenia goryczki, kory cascarilli (Croton eleuteria (L.) W.Wright; zawiera m.in. pinen, wanilinę, limonen i tujen) i olejku kminkowego (w równych częściach).

Jeżeli to nie pomagało, do terapii dodawano opium i amoniak (w znaczeniu żywicy).

Lekarz koni XIX wiek
XIX-wieczna reklama „chirurga koni”. Domena publiczna

Życie płciowe i rozgrzewanie

Hodowcy zwierząt, w tym koni, pragnęli krzyżować osobniki o jak najlepszych cechach, aby ich potomstwo można było sprzedać po jak najwyższej cenie. Niestety, czasem trzeba było konie zachęcić do współżycia przy pomocy specjalnych środków. Jednym z nich był proszek składający się z: kantaryd (owady gatunku Lytta vesicatoria, dawniej często stosowane jako środek zwiększający ukrwienie organów rozrodczych, trucizna i remedium na reumatyzm;1,5 cz.), goździków (2 cz.), szyszkojagód jałowca (15 cz.), nasion gorczycy (15 cz.).

Z drugiej strony, w przypadku zbyt wysokiego libido aplikowano dwa razy dziennie kleik z proszkiem (kamfora 5 cz., bromek potasu 25 cz.).

Wyżej wymienione kantarydy były również składnikiem plastrów używanych do rozgrzewania klatki piersiowej, jelit i głowy. Przykładowa receptura: kantardydy (4 cz.), olejek terpentynowy (3 cz.), euphorbium (lateks z wilczomleczu — Euphorbia resinifera A.Berger, zawiera rezynyferatoksynę, substancję o podobnym działaniu jak kapsaicyna; 0,25 cz.), olej lub smalec (24 cz.), olejek oregano (0,25 cz.).

Do rozgrzewania tułowia, nerek i kończyn służył plaster o nieco prostszym składzie: kalafonia (46 cz.), terpentyna (6 cz.), oliwa z oliwek (4 cz.). Składniki się razem stapiało i rozprowadzało na skórze.

Więcej na temat kantaryd znajdziecie w naukowym opracowaniu mojego autorstwa: Bug as a Drug. Lytta vesicatoria L. Applications in Nineteenth Century Official Medicine

Aby ulżyć koniom w przypadku bólu stosowano zapomnianą współcześnie postać leku, jaką jest oblewanie (łac. Embrocation). Pisałem o niej już w artykule dotyczącym terpentyny: Jak zrobić leki i kosmetyki z terpentyny? Receptariusz vintage cz. 3

Przykłady:

Oblewanie gorczycowe

Weź zmielone nasiona gorczycy (4 cz.) zmieszaj z olejkiem rozmarynowym (1 cz.), olejkiem terpentynowym (1 cz.) i wodą (1 cz.). Uzyskaną gęstą pastę rozsmaruj w odpowiednim miejscu.

Oblewanie na siniaki i napięcie mięśni

Weź mydło (2 cz.), zmieszaj z roztworem amoniaku (1,5 cz.), po podgrzaniu dodaj mieszaninę spirytusu z kamforą (2 cz.), olejku oregano (0,5 cz.) i olejku z korzennika lekarskiego (1 cz.).

Oblewanie kamforowe

Rozpuść kamforę (0,5 cz.) w spirytusie (2 cz.) i zmieszaj z olejkiem terpentynowym (1,5 cz.).

Tak powinno podawać się koniu leki, przynajmniej w XVIII w. Domena publiczna

Choroby układu wydalniczego

Jednym z groźniejszych, a popularnych dolegliwości wśród koni jest wstrzymanie moczu, czyli anuria. Powoduje to wzrost stężenia mocznika i kwasu moczowego we krwi, co ostatecznie może doprowadzić do śmierci zwierzęcia. W okresie międzywojennym rozwiązaniem było zastosowanie odwaru z kwiatów rumianku niemieckiego (100 cz.), rozdrobnionych pseudoowoców jałowca (150 cz.) i azotanu(V) potasu (50 cz.). Składniki roślinne i mineralne umieszczano w 1000 cz. wody i ogrzewano. Dawkowanie: co pół godziny 250 ml odwaru.

Nieco wcześniej, bo w XIX w., stosowano mieszaninę azotanu(V) potasu, mydła kastylijskiego, terpentyny, słodu jęczmiennego, olejku jałowcowego i olejku anyżowego.

Z drugiej strony, jeżeli koń nadmiernie wytwarza mocz, może być to objaw cukrzycy. Innymi objawami jest nadmierne chudnięcie i picie dużej ilości wody. U koni normalne stężenie cukru we krwi na czczo wynosi 60–120 mg/dl (3,3–6,6 mmol/l). Na hiperglikemię u koni używano wiele różnych środków. Jednym z najciekawszych był olejek buchu, czyli bukka brzozowego (Agathosma betulina (P.J.Bergius) Pillans), podawany w dawce jednej łyżki dziennie.

Podsumowanie

Olejek terpentynowy, kamfora, olejek anyżowy, olejek jałowcowy i olejek kminkowy. Tak wyglądała podstawa dawnej końskiej medycyny. Nieco rzadziej stosowano w weterynarii olejek z korzennika, olejek goździkowy, olejek tymiankowy i oregano. Jak widać, także i zwierzęta mogły dawniej poczuć zbawienny wpływ aromaterapii na zdrowie.

Jak leczyć konie przy pomocy aromaterapii już wiecie. Ale jak wykorzystywano i czym był „róg jednorożca”? O tym w monografii „Etnofarmakologia rogu jednorożca”.

Seria „Receptariusz vintage”

  1. Jak zrobić ocet aromatyczny? Receptariusz vintage
  2. Jak zrobić wodę kolońską? Receptariusz vintage
  3. Jak zrobić leki i kosmetyki z terpentyny? Receptariusz vintage
  4. Jak zrobić środki na komary, muchy i mole z olejków eterycznych? Receptariusz vintage cz. 4
  5. Wanilia jako składnik kosmetyków i leków Receptariusz vintage cz. 5
  6. Olejek terpentynowy: składnik lakieru, pokostu i werniksu Receptariusz vintage cz. 6
  7. Fasola tonka w dawnym perfumiarstwie i kosmetyce cz. I Receptariusz vintage cz. 7
  8. Fasola tonka w dawnym perfumiarstwie i kosmetyce cz. II Receptariusz vintage cz. 8
  9. Surowce aromatyczne i olejki eteryczne dla koni cz I. Receptariusz vintage cz. 9

Bibliografia

  • Clark, Bracy,. Pharmacopoeia Equina ; or New Pharmacopoeia for Horses. Renshaw & Rush, 1832.
  • Gołyński, Marcin. “Rozpoznawanie Hiperglikemii u Koni.” Życie Weterynaryjne, vol. 86, no. 11, 2011, pp. 856–59.
  • Hinds, John, et al. Farriery Taught on a New and Easy Plan; Being a Treatise on the Diseases and Accidents of the Horse. Grigg, Elliot & co., 1848.
  • Podbielski, Jan, and Marjan Rostafiński. Polski Manuał Farmaceutyczny. Mag Farm. FR. HEROD, 1932.
  • Tuttle, S. A. Veterinary Experience : An Invaluable Treatise on the Horse, the Disease Which Afflict, the Remedies Which Cure : Of Practical Value to Every Horse Owner . S.A. Tuttle, 1897.
  • White, James. A Treatise on Veterinary Medicine, New Ed., in Two Volumes, Vol. II- Containing the Materia Medica and Pharmacopeia. Longman, Hurst, Rees, Orme and Brown, 1814.

O autorze

Aleksander K. Smakosz — magister farmacji, doktorant na Katedrze Biologii i Biotechnologii Farmaceutycznej (Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu). Specjalizuje się w tematach związanymi z botaniką ekonomiczną, etnofarmakologią, farmakognozją i fitochemią. Jest redaktorem naczelnym wydawnictwa i czasopisma „Pharmacopola” (pharmacopola.pl), czasopisma „ELIXIR”, oraz serii wydawniczych „Acta Uroborosa” i „Etnofarmakologia i Etnofarmacja”. Prowadzi blog poświęcony przyprawom z perspektywy botaniki ekonomicznej i farmacji: gulosus.pl

Dodaj komentarz

Oceń
[Wszystkie: 1 Średnia: 5]

Polecane produkty

  • Copaiba olejek eteryczny 20 ml Podgląd
  • Bestseller
    Mieszanka Lawenda 02 (olejki na sen dla dzieci) 10 ml Podgląd
  • Bestseller
    Bergamotka tłoczona olejek eteryczny BIO 10 ml Podgląd
  • Bestseller
    Mieszanka Geranium 01 (olejki dla dzieci na infekcję) 10 ml Podgląd
  • Bestseller
    Geranium olejek eteryczny (Egipt) 10 ml Podgląd
  • Bestseller
    Mieszanka Marsylia 01 (olejki przeciwwirusowe) 15 ml Podgląd