Jak działają olejki eteryczne – zastosowanie olejków eterycznych

Olejki eteryczne działają na nasz organizm na różne sposoby. Z wpisu dowiesz się, jak można stosować olejki eteryczne w aromaterapii i nie tylko. Czy można zażywać je doustnie albo dodawać do świec?

Jak działają olejki eteryczne

Naturalne olejki eteryczne mają wpływ na nasz organizm oraz otoczenie. Na organizm działają na dwa główne sposoby: fizjologiczny oraz psychologiczny.

Na poziomie fizjologicznym olejki mają wpływ na procesy wewnętrzne przez stymulację rozmaitych receptorów, wpływ na neuroprzekaźniki itd. Reakcje na olejki są różnorodne, związane z układem krążenia (np. wzrost lub obniżenie ciśnienia), układem trawiennym (łagodzą bóle brzucha, kolki), układem nerwowym (olejki mogą działać podobnie jak leki uspokajające, przeciwdepresyjne, na bezsenność itd).

Efekty zależą od sposobu podania olejku, przy czym ten sam olejek może mieć różne działania, zależnie od drogi podania. Upraszczając, olejek mandarynkowy w pielęgnacji skóry działa m.in. przeciwbakteryjnie, a zjedzony – przeciwskurczowo. Natomiast wdychany uspokaja i ułatwia zasypianie.

Działanie na poziomie fizjologicznym nie zależy od zmysłu węchu, czyli doświadczają go również osoby, które nie czują zapachu (mają anosmię). Efekt zależy od dawki i składu chemicznego olejku. Udowodniono to aplikując olejek lawendowy na skórę osoby w maseczce uniemożliwiającej czucie zapachu. Lawenda i tak zadziałała uspokajająco.

Efekt psychologiczny zależy od wspomnień i skojarzeń zapachowych, postrzegania go jako przyjemny lub nie, a nawet wiary w to, czy zadziała lub nie (efekt placebo). Skutek psychologiczny wywoływany jest przez zapach olejku – musi on być dyfuzowany lub podany na skórę, np. użyty jako perfumy. Molekuły olejku stymulują nerwy odpowiedzialne za odczuwanie zapachu (w jamie nosowej), następnie oddziałują bezpośrednio na mózg. Aktualnie mechanizm tego działania nie jest jeszcze dobrze poznany.

Olejki eteryczne wpływają też na nasze otoczenie. Wiele z nich ma właściwości antyseptyczne i antybakteryjne. Wybrane olejki zastosowane w odpowiednim stężeniu pozwalają oczyścić otoczenie z patogenów.

Olejki eteryczne zastosowanie w domu

Cenne właściwości olejków eterycznych sprawiają, że olejki eteryczne zastosowanie znajdują w aromaterapii domowej, przemyśle spożywczym, kosmetycznym, jako repelenty. Z tradycji fitoterapii dobrze wiemy, że wiele olejków traktowanych było dawniej jako lekarstwa i podawanych wewnętrznie. Aktualnie coraz częściej wracamy do tej koncepcji – szczególnie w obliczu antybiotykoodporności niektórych szczepów bakterii i niepożądanych skutków ubocznych niektórych leków działających na psychikę.

Ważne jednak, by do tych zadań przeznaczyć prawdziwe olejki eteryczne, czyli uzyskane w procesie destylacji lub tłoczenia z roślin. To nie mogą być olejki zapachowe / substancje zapachowe (to często syntetyczne mieszaniny o niewiadomym składzie).

Olejki eteryczne właściwości

Kiedy zastanawiasz się, jaki olejek wybrać, zajrzyj do sklepu Herbiness i wyszukaj olejek po właściwościach. Klikając odpowiedni tag, dowiesz się, jakie właściwości ma dany olejek. Na przykład który ma właściwości przeciwbólowe (tag ból) albo właściwości uspokajające (tag na stres).

Olejki eteryczne zastosowanie do dyfuzora

Dyfuzja, czyli rozpraszanie cząsteczek olejku i wdychanie ich, to jeden z bezpieczniejszych sposobów, zwłaszcza na początku stosowania olejków. Można robić to korzystając ze specjalnych urządzeń, czyli dyfuzorów. Będą to nebulizatory (przeznaczone do dyfuzji w pomieszczeniu, nie mylić z aptecznymi do podawania leków bezpośrednio do układu oddechowego), kominki do aromaterapii czy nawilżacze powietrza czy dyfuzory ultradźwiękowe.

Do dyfuzorów świetnie nadają się olejki o świeżym, wyrazistym zapachu i bardzo lotne. Na przykład olejek eukaliptusowy warto dyfuzować w trakcie przeziębienia i infekcji górnych dróg oddechowych i przy kaszlu (ma działanie wykrztuśne). Olejek z drzewa herbacianego to klasyka w czasie grypy – rozpylaj w domu, by infekcja przebiegła łagodniej. Jeśli te olejki połączysz z olejkiem cytrynowym, innym cytrusowym lub olejkiem sosnowym, efekt zapachowy będzie przyjemniejszy.

Innym sposobem jest noszenie biżuterii aroma (olejek umieszcza się na kawałku filcu lub specjalnym kamyku, a następnie zamyka w wisiorku czy bransoletce). Prekursorem takiej biżuterii są pomandery.

Na przykład jeśli miewasz bóle głowy, kilka kropli olejku miętowego na wisiorku czy waciku bawełnianym to bardzo przydatna rzecz. Przyłóż blisko nosa i oddychaj. Zapach mięty koi ból. Wypróbuj w połączeniu z olejkiem lawendowym – ten również ma działanie przeciwbólowe.

Olejki eteryczne zastosowanie do inhalacji

Inhalacja to wdychanie olejku na przykład rozpylonego dyfuzorem. Zwyczajowo jednak o inhalacji myślimy, kiedy robimy to bardziej intensywnie. Intensywną inhalację można robić w formie parówki wodnej lub bezpośrednio z buteleczki z olejkiem. Można też kupić lub zrobić własny sztyft do inhalacji np. na katar. Popularne były i są sztyfty z mentolem. Wygodne w użyciu są też małe słoiczki lub buteleczki z umieszczonym w wewnątrz kłębkiem nasączonej olejkiem gazy: otwierasz pokrywkę i wdychasz, po skończonej inhalacji zamykasz wieczko.

Domowe sposoby na intensywną inhalację olejków eterycznych to używanie ich w kabinie prysznicowej, bo tam jest dużo pary wodnej. Wtedy kilka kropli dajemy na powierzchnię, której nie dotykamy, a gorąca woda zrobi za nas resztę. Można też dodać kilka kropli na miskę gorącej wody, którą stawiamy w pomieszczeniu. To często wykorzystywana metoda w aromaterapii dzieci. Olejki eteryczne do sauny to też dobry pomysł.

Tu uwaga – jeśli myślisz o zastosowaniu olejków eterycznych u dzieci, zapoznaj się najpierw z zaleceniami bezpieczeństwa. Niektóre olejki, a konkretnie olejek miętowy lub eukaliptusowy są dla dzieci poniżej 4-5 lat niebezpieczne. To dlatego, że mogą wywołać nadwrażliwość oddechową. Dziecku zaczyna brakować powietrza. Dobra wiadomość, ze z tego się wyrasta. Więcej o bezpiecznym stosowaniu olejków dowiesz się ze szczegółowego kursu aromaterapii.

Dobra rada jest taka, żeby zawsze dowiedzieć się, jakie właściwości i zastosowanie mają poszczególne olejki, zanim zaczniesz ich używać. Niektóre mogą być naprawdę niebezpieczne – na przykład olejek cynamonowy na opakowaniu ma piktogram czaszki. Dlaczego? bo jest bardzo drażniący. Z tego samego powodu ma silny potencjał bakteriobójczy.

Więcej informacji o dyfuzorach i bezpieczeństwie inhalacji w poście: Olejki eteryczne na katar – plan działania.oraz we wpisie: Dyfuzory do aromaterapii – przegląd propozycji.

Olejki eteryczne zastosowanie w kosmetyce. Olejek do masażu

Kolejny sposób to aplikowanie olejków eterycznych na skórę. Bardzo dobry plan, bo olejki mogą pomagać na trądzik, stany zapalne skóry, pomagają goić skaleczenia i oparzenia. Masaż z olejkami eterycznymi to często skuteczny sposób na bóle mięśni, bóle reumatyczne, menstruacyjne.

Olejku można nakładać na skórę punktowo, na określone partie ciała lub na całe ciało, w formie masażu. Olejki eteryczne muszą być najpierw rozcieńczone. Nie nanosimy ich bezpośrednio na skórę. Robi się to celem uniknięcia podrażnień skóry, reakcji alergicznych, fototoksyczności i innych reakcji niepożądanych.

Olejki znakomicie rozpuszczają się w tłuszczach, stąd często możemy spotkać oleje do masażu z dodatkiem olejków eterycznych. Olejki eteryczne można też dodawać do kosmetyków czy maści. W odpowiednim stężeniu będą nadawać im nie tylko zapach i kolor, ale będą też odpowiedzialne za działanie terapeutyczne. Niektóre olejki są wykorzystywane również na błony śluzowe jako płukanki czy spraye do gardła, czopki oraz globulki. Błony śluzowe są zdecydowanie bardziej wrażliwe niż skóra, więc w tym przypadku najlepiej kupić gotowy produkt zawierający olejki w aptece i stosować zgodnie z ulotką albo robić to pod opieką doświadczonego terapeuty.

Olejki w aromatycznej kąpieli

Olejki eteryczne wykorzystywane są też do kąpieli. Kogo nie ucieszy relaksująca kąpiel aromatyczna? Tu również obowiązuje rozcieńczanie. Nie stosuj 100% olejków do wanny. Może taka kąpiel najpierw działa uspokajająco i poprawia nastrój, ale ostatecznie skończy się podrażnieniem i swędzeniem skóry. Oby tylko. Olejki eteryczne do kąpieli rozcieńcz w oleju lub płynie do kąpieli.\

Zastosowanie olejków na skórę – podstawy bezpieczeństwa

O bezpieczeństwie stosowania olejków na skórę i zastosowaniu olejków przeczytasz w kosmetyce więcej we wpisie Olejki eteryczne w kosmetykach. Dowiesz się z niego, jak i dlaczego należy rozcieńczać olejki eteryczne oraz w jakich substancjach się rozpuszczają. Ponadto przeczytasz tam, jakie ryzyko niesie za sobą nieprzestrzeganie tzw. limitów dermalnych, czyli maksymalnego dopuszczalnego stężenia olejków na skórę i kto te limity ustala. Zrozumiesz też lepiej, dlaczego ich przestrzeganie jest dzisiaj tak ważne.

Jak bezpiecznie stosować olejki eteryczne u dzieci dowiesz tutaj. Szczególną ostrożność należy zachować także podczas ciąży, laktacji, w poważnych i przewlekłych schorzeniach, podczas stosowania leków czy ziół w celu uniknięcia niepożądanych interakcji oraz u osób starszych. Wykwalifikowany aromaterapeuta będzie umiał dobrać u takich osób nie tylko bezpieczne olejki eteryczne, ale także ich dawkę i sposób zastosowania.

Olejki eteryczne zastosowanie do świec sojowych

Olejki eteryczne mają też szerokie zastosowanie jako aromaty do świec. Dobrze łączą się z woskiem. Niestety, różne rodzaje olejków różnie spisują się w świecy, to znaczy dają mniej lub bardziej zadowalający efekt zapachowy. Więcej o problemach z olejkami do świec w poście Olejki eteryczne do świec – 3 przepisy i kilka wskazówek.

Olejki eteryczne na komary i inne owady

Trudno pominąć zastosowanie olejków w roli repelentów. Wiele z nich ma właściwości odstraszające dla poszczególnych owadów. Niestety, może być też odwrotnie – że olejki działają wabiąco. Temat olejkowych repelentów opisany jest w kilku postach, na przykład tu i tu. Zajrzyj po przepisy na olejkowe repelenty na komary i na kleszcze do bloga.

Olejki eteryczne zastosowanie wewnętrzne – czy można je spożywać?

Doustne podawanie olejków eterycznych to w aromaterapii temat kontrowersyjny. Niektóre podejścia aromaterapeutyczne całkowicie wykluczają takie zastosowanie lub wymagają od terapeuty kwalifikacji lekarskich. Pamiętajmy jednak, że olejki eteryczne używane są na dużą skalę w przemyśle jako aromaty spożywcze. Olejki są również składnikami leków, w tym podawanych doustnie. W wielu krajach dostępne są na rynku w formie suplementów (olejki rozcieńczone w oleju bazowym i opakowane w kapsułkę). Olejki eteryczne stosowane doustnie i terapeutycznie mają też za sobą wielowiekową tradycję.

Olejki eteryczne zastosowanie w medycynie. Olejki zarejestrowane jako leki

Olejki eteryczne lub ich składniki, które można stosować w lekach, reguluje farmakopea, czyli inaczej kodeks apteczny. Jest to urzędowy spis leków danego kraju. Ostatnia Farmakopea Polska ukazała się w 2017 r. i jest to polskojęzyczna wersja Farmakopei Europejskiej. Monografie leków polskich z poprzednich farmakopei mogą obowiązywać nadal. Kwestie leków w Polsce reguluje Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. Farmakopea Europejska jest wydawana przez Europejską Dyrekcję Jakości Leków i Opieki Zdrowotnej (European Directorate for the Quality of Medicines & HealthCare).

Olejki eteryczne mogą wchodzić w skład leków gotowych, wyprodukowanych przez firmy farmaceutyczne oraz aptecznych, które mogą być sporządzane przez odpowiednie apteki na podstawie receptury zawartej w obowiązującej farmakopei. Leki apteczne bywają też nazywane galenowymi od nazwiska słynnego lekarza rzymskiego, twórcy wielu receptur. Tradycyjne leki galenowe przeważnie powstają z surowców roślinnych, zwierzęcych lub mineralnych. Obecnie leki galenowe często wchodzą w skład leków recepturowych (magistralnych). Są to leki robione w aptece według recepty lekarza dla konkretnego pacjenta. W odróżnieniu od leków aptecznych ta konkretna receptura leku nie znajduje się w farmakopei.

Olejki eteryczne jako dodatki do żywności i suplementy diety

Dodatki do żywności podlegają pod unijne Rozporządzenie 1333/2008 z późn. zm. Harmonizuje ono stosowanie substancji dodatkowych do żywności w Unii Europejskiej. Środki aromatyzujące podlegają pod Rozporządzenie nr 1334/2008 w sprawie środków aromatyzujących i niektórych składników żywności o właściwościach aromatyzujących.

Olejki eteryczne podobnie jak inne preparaty roślinne mogą być składnikami suplementów diety. Suplementy do obrotu w Polsce dopuszcza Główny Inspektorat Sanitarny. Prawo polskie dostosowane jest w tej kwestii do regulacji UE (Dyrektywa 2002/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 czerwca 2002 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do suplementów żywnościowych).

Więcej o zastosowaniu olejków w sztuce kulinarnej dowiesz się ze wpisu: Olejki eteryczne w chorobach autoimmunologicznych.